Στις 7 Ιανουαρίου του 2026 δημοσιεύτηκε η νέα «ανεστραμμένη» Διατροφική Πυραμίδα, μαζί με τις αναθεωρημένες Διατροφικές Οδηγίες των ΗΠΑ από το Υπουργείο Υγείας (HHS) και το Υπουργείο Γεωργίας (USDA) των Ηνωμένων Πολιτειών.
Γιατί μας απασχολεί στην Ελλάδα;
Είναι αλήθεια ότι όταν μιλάμε για διατροφή στην Ελλάδα, παραδοσιακά αναφερόμαστε στην Μεσογειακή Διατροφή. Είναι όμως πράγματι έτσι;
Μία συστηματική ανασκόπηση του 2015 έδειξε αυτό που φοβόμαστε. Η προσκόλληση του Ελληνικού πληθυσμού στη Μεσογειακή δίαιτα είναι μέτριου βαθμού. Μάλιστα όσο περνούν τα χρόνια (ειδικά μετά τις δεκαετίες ‘50-‘60) μετακινούμαστε όλο και περισσότερο προς ένα περισσότερο δυτικό διατροφικό πρότυπο. Κατά συνέπεια, εφόσον η διατροφή μας μοιάζει σε μεγάλο βαθμό με εκείνη των Αμερικάνων, είναι αναμενόμενο να μας αφορούν οι ίδιες συστάσεις.
Επιπλέον, οι οδηγίες των ΗΠΑ σχετικά με τη διατροφή και την υγεία έχουν, διαχρονικά, μεγάλη βαρύτητα και λειτουργούν ως σημείο αναφοράς για τους διεθνείς οργανισμούς, την επιστημονική κοινότητα και, φυσικά, τα ΜΜΕ. Ταυτόχρονα, επηρεάζουν τις πολιτικές των υπόλοιπων χωρών. Αυτό συμβαίνει γιατί στις ΗΠΑ διαξάγεται μεγάλη επιστημονική έρευνα. Κατά συνέπεια διαθέτουν μεγάλο όγκο βιβλιογραφίας και τα συμπεράσματα των ερευνών ή/και ανασκοπήσεων θεωρούνται αρκετά έγκυρα.
Όλα αυτά έχουν σαν αποτέλεσμα να καθοδηγείται η βιομηχανία τροφίμων, αλλά και η διατροφική πολιτική προς διαφορετικές κατευθύνσεις, ανάλογα με τις εκάστοτε συστάσεις.
Στη χώρα μας λοιπόν γίνεται φανερός ο αντίκτυπος των Αμερικανικών Διατροφικών συστάσεων με πολλαπλούς τρόπους. Είναι πιθανό να αναδιαμορφώσει διατροφικές πολιτικές που ακολουθούνται σε σχολεία, ιδρύματα και νοσοκομεία στην Ελλάδα. Αυτό θα γίνει με έμμεσο τρόπο κυρίως επηρεάζοντας τον δημόσιο διάλογο και την επιστημονική έρευνα. Λειτουργώντας, παράλληλα, ως πρότυπο για τις αντίστοιχες επίσημες οδηγίες της χώρας μας.
Τι το διαφορετικό βλέπουμε σε αυτή την πυραμίδα;
Η νέα πυραμίδα έχει εμφανώς διαφορετική εικόνα καθώς είναι ανεστραμμένη. Αυτό γίνεται για να δωθεί περισσότερη βαρύτητα στη «βάση της πυραμίδας» ή αλλιώς στο μεγάλο κομμάτι που βρίσκεται στο πάνω μέρος, τώρα πια. Εκεί βλέπουμε να κυριαρχούν οι πρωτεΐνες από ζωικές και φυτικές πηγές, μαζί με τα καλά λιπαρά (ελαιόλαδο, αβοκάντο), τα φρούτα και τα λαχανικά. Στο δεύτερο κομμάτι, που είναι το πιο μικρό, βρίσκονται τα δημητριακά ολικής άλεσης.
Αυτό που μας κάνει ιδιαίτερη εντύπωση είναι το ότι δεν περιλαμβάνονται στην πυραμίδα οι επεξεργασμένες τροφές (junk food). Στην παλιά πυραμίδα τα γλυκά, τα αναψυκτικά και γενικά τα επεξεργασμένα τρόφιμα βρίσκονταν στην κορυφή, στο πιο μικρό κομμάτι της πυραμίδας. Κάτι που έδειχνε ότι η κατανάλωσή τους χρειάζεται να είναι περιορισμένη και όχι καθημερινή. Τώρα αυτές οι τροφές είναι εντελώς αποκλεισμένες. Αυτό έρχεται σε συμφωνία με το κεντρικό μήνυμα της ενημερωτικής καμπάνιας που είναι το “eat real food”. Καταναλώστε αληθινό φαγητό!
Τα κακά νέα
Τι το κακό έχει λοιπόν η νέα διατροφική πυραμίδα και λογοκρίνεται από τους διαιτολόγουος και άλλους επιστήμονες υγείας;
Φυτικές ίνες και αμυλούχα τρόφιμα
Είναι γνωστό ότι οι φυτικές ίνες παίζουν σημαντικό ρόλο στην υγεία μας. Επηρεάζουν τη λειτουργικότητα του εντέρου, τη σύσταση του μικροβιώματος και κατ’επέκταση την πέψη και τη διαθεσιμότητα θρεπτικών συστατικών. Το μικροβίωμα του εντέρου μας επηρεάζει ακόμα και την ψυχική μας υγεία με έμμεσο αλλά πολύ ενδιαφέροντα τρόπο. Γι’αυτό και το έντερο ονομάζεται συχνά «ο δεύτερος εγκέφαλος».
Στη νέα πυραμίδα, πράγματι, δίνεται έμφαση στα φρούτα και λαχανικά, που είναι καλές πηγές τόσο διαλυτών όσο και αδιάλυτων φυτικών ινών. Ταυτόχρονα, όμως, τα προϊόντα ολικής άλεσης (whole grains) φαίνεται να λαμβάνουν μικρότερη σημασία, αφού έχουν τοποθετηθεί στο κάτω μέρος.
Αν διαβάσει κανείς τις συστάσεις που ακολουθούν την πυραμίδα, αναφέρεται ρητά η κατανάλωση 2-4 μερίδων προϊόντων ολικής άλεσης την ημέρα, ανάλογα με τις θερμιδικές ανάγκες του κάθε ανθρώπου. Αυτή η σύσταση, όμως έρχεται σε αντίθεση με την εικόνα που βλέπουμε στην πυραμίδα και δημιουργείται, έτσι, μια πιθανή παρανόηση.
Από την άλλη, εκλείπουν εντελώς από την πυραμίδα τα λευκά αμυλούχα τρόφιμα, ακόμα και η πατάτα.
Είναι βέβαιο ότι οι διαιτολόγοι συμφωνούμε στο να καταναλώνονται αμυλούχες τροφές ολικής άλεσης, περισσότερο από ότι οι αντίστοιχες επεξεργασμένες μορφές τους. Δηλαδή, είναι καλύτερο να φάει κανείς ψωμί ή μακαρόνια ολικής από ότι λευκά. Προβληματιζόμαστε, όμως, για το αν είναι ανάγκη να εξαφανιστούν εντελώς τα λευκά από τη διατροφή μας.
Αυτό για το οποίο είμαστε βέβαιοι είναι ότι πάντα θα πρέπει να ακολουθείται μία εξατομικευμένη προσέγγιση. Μια διατροφική οδηγία ή ένα επεξηγηματικό σχήμα (όπως η πυραμίδα) δε μπορεί να καλύπτει ολόκληρο τον πληθυσμό. Αυτό έχει να κάνει με τα ζητήματα υγείας που μπορεί ο καθένας να αντιμετωπίζει. Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος που πάσχει από ευερέθιστο έντερο δε μπορεί να καταναλώνει τις ίδιες ποσότητες φυτικών ινών με κάποιον που έχει υγιές έντερο. Κάτι τέτοιο, πιθανόν, θα πυροδοτήσει τα ενοχλητικά συμπτώματα.
Τα σοβαρά θέματα των καρδιαγγειακών παθήσεων και του διαβήτη
Ο επιπολασμός της καρδιαγγειακής νόσου (ΚΑΝ) παρουσιάζει ανησυχητικά αυξητική τάση παγκοσμίως, αποτελώντας κύρια αιτία θνησιμότητας. Τόσο στην Αμερική, όσο και στην Ευρώπη τα ποσοστά των ανθρώπων με καρδιαγγειακά προβλήματα και διαβήτη είναι πολύ υψηλά. Περίπου οι μισοί Αμερικανοί (48,6%) πάσχουν από καρδιαγγειακά νοσήματα και το 50% έχει διαβήτη ή προδιαβήτη. Στην Ευρώπη το 45% των συνολικών θανάτων οφείλεται στα καρδιαγγειακά, ενώ ένας στους 10 Ευρωπαίους ζει με διαβήτη.
Οι φυτικές ίνες παίζουν σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση και έκβαση των χρόνιων αυτών νοσημάτων.
Με ποιον τρόπο;
Οι διαλυτές φυτικές ίνες, μετά τη διάλυση τους στο νερό σχηματίζουν ένα «τζελ» το οποίο δεσμεύει τη χοληστερόλη.
Το ίδιο τζελ δημιουργεί μία καθυστέρηση της πέψης στο στομάχι με αποτέλεσμα τη βραδύτερη απορρόφηση των υδατανθράκων και την πιο ομαλή αύξηση της γλυκόζης.
Πηγές διαλυτών φυτικων ινών αποτελούν η βρώμη, όσπρια όπως τα φασόλια και τα ρεβίθια, αλλά και οι γλυκοπατάτες και πολλά ακόμη τρόφιμα.
Ανθεκτικό άμυλο: ακόμη ένας σύμμαχος
Με παρόμοιο τρόπο λειτουργεί το ανθεκτικό άμυλο που σχηματίζεται όταν αμυλούχες τροφές όπως οι πατάτες καταναλωθούν κρύες. Το ανθεκτικό άμυλο δεν διασπάται εξολοκλήρου στον οργανισμό μας. Έτσι επιβραδύνεται η απορρόφηση των υδατανθράκων, κάτι που, και πάλι, επιδρά θετικά στη γλυκόζη του αίματος. Με αυτόν τον τρόπο, όσοι πάσχουν από διαβήτη μπορούν να διατηρήσουν φυσιολογικά τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα.
Η απόκλιση τροφών όπως οι πατάτες και οι γλυκοπατάτες από την πυραμίδα, αλλά και η μείωση της σημαντικότητας των υδατανθρακών που προέρχονται από προϊόντα ολικής άλεσης εγείρει, λοιπόν, ερωτήματα σε διαιτολόγους και επιστήμονες υγείας.
Και τι γίνεται με τα κορεσμένα λιπαρά;
Στη νέα πυραμίδα δίνεται έμφαση στην κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων με πλήρη λιπαρά, κρέατος, ακόμα και βουτύρου. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με τη σύσταση για μειωμένη κατανάλωση κορεσμένων λιπαρών. Αυτή ήταν και παραμένει κάτω από 10% των συνολικών μας θερμίδων.
Σημαντικές πηγές κορεσμένων λιπαρών αποτελούν τα πλήρη γαλακτοκομικά, το κόκκινο κρέας και το βούτυρο. Η αύξηση της κατανάλωσης τους, συνεπώς, μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη πρόσληψη κορεσμένων λιπαρών (άνω του 10%) και κατ’επέκταση περισσότερες πιθανότητες για αύξηση της χοληστερόλης και των καρδιαγγειακών παθήσεων.
Πρωτεΐνη
Στις νέες διατροφικές συστάσεις υπάρχει οδηγία για σημαντική αύξηση της πρωτεΐνης που λαμβάνουμε από την τροφή μας. Αυτή είναι 1,2 με 1,4 γρ. ανά κιλό βάρους σώματος (ανά ημέρα), όταν στις πρηγούμενες συστάσεις ήταν 0,8γρ. ανά κιλό βάρους.
Σύμφωνα με την EFSA (Ευρωπαϊκή αρχή Ασφάλειας των τροφίμων) το ελάχιστο όριο για διατήρηση της μυικής μάζας σε υγιή πληθυσμό είναι τα 0,83γρ. ανά κιλό βάρους σώματος την ημέρα. Προς το παρόν δεν έχει αναθεωρηθεί αυτή η σύσταση.
Σίγουρα για ορισμένες ομάδες του πληθυσμού, όπως οι άνω των 65, όσοι ασκούνται συστηματικά, οι έγκυες και θηλάζουσες γυναίκες, χρειάζονται περισσότερη πρωτεΐνη. Και πάλι όμως ερχόμαστε στο θέμα της εξατομίκευσης.
Κάτι που χρειάζεται να αναλογιστούμε εδώ, πέρα από την ποσότητα της πρωτεΐνης είναι και από που αυτή προέρχεται. Δίνοντας έμφαση στην κατανάλωση ζωικής πρωτεΐνης, ίσως βάζουμε σε «δεύτερη μοίρα» σημαντικές ομάδες τροφίμων όπως όσπρια, ξηροί καρποί και σπόροι που παρέχουν επίσης πρωτεΐνες. Η διαφορά είναι ότι αυτές οι φυτικές πρωτεΐνες ακολουθούνται από άλλα σημαντικά θρεπτικά συστατικά όπως είναι τα καλά λιπαρά και οι φυτικές ίνες, ενώ ταυτόχρονα δεν συνοδεύονται από κορεσμένα λιπαρά όπως οι ζωικές πρωτεΐνες.
Προκαταλήψεις και συγκρούσεις συμφερόντων
Η νέα πυραμίδα έχει σίγουρα διχάσει την επιστημονική κοινότητα και αυτό, κατά ένα μέρος, έχει να κάνει με το επίπεδο διαφάνειας που τηρήθηκε κατά τη διαδικασία αναθεώρησης. Από πολλούς επιστήμονες αμφιβητείται το αν τηρήθηκαν όντως αυστηρές επιστημονικές διαδικασίες κατά την αναθεώρηση των διατροφικών συστάσεων. Επιπλέον, υπάρχουν φήμες για «οικονιμικούς δεσμούς» μεταξύ ορισμένων ειδικών που συμμετείχαν στην αναθεώρηση με βιομηχανίες κρεάτων ή/και γαλακτοκομικών προϊόντων. Αυτό οδηγεί σε υποψίες για στοχευμένες συστάσεις με οικονομικά οφέλη για τις βιομηχανίες.
Σύμφωνα με την καθηγήτρια και πρόεδρο του τμήματος Διατροφής & Διαιτολογίας του Διεθνούς Παν/μίου της Φλόριντα, Cristina Palacios, εκλείπει μια συστηματική και διαφανής διαδικασία, με συμμετοχή ειδικών που θα εξετάσουν ολόκληρο το ερευνητικό έργο, γύρω από τα εκάστοτε διατροφικά θέματα. Ως μέλος της επιστημονικής συμβουλευτικής επιτροπής για την αναθεώρηση των Διατροφικών Οδηγιών του 2026, υποστηρίζει ότι οι περισσότερες συστάσεις της επιτροπής, στην οποία η ίδια ανήκε, αγνοήθηκαν κατά την σύνταξη Διατροφικών Οδηγιών.
Τα καλά νέα
Για να εστιάσουμε, όμως, στα θετικά και τελικά να οφεληθούμε από τις νέες συστάσεις της διατροφικής πυραμίδας, ας δούμε κάποια πράγματα με περισσότερο ανοιχτό μυαλό:
- Στη νέα πυραμίδα τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα έχουν αποκλιστεί. Αυτό όντως περνάει ένα ξεάκαθαρο μήνυμα ως προς την κατανάλωση πραγματικής τροφής. Επιπλέον, τα οφέλη από τον αποκλεισμό των trans λιπαρών (υποομάδα των κορεσμένων λιπαρών, που αυξάνουν του κινδύνους υγείας όπως συζητήσαμε παραπάνω) μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερα από ότι ο πραγματικός κίνδυνος από την κατανάλωση κρέατος και γαλακτοκομικών. Αυτό είναι κάτι που χρειάζεται πάντα εξατομικευμένη προσέγγιση.
- Στη νέα πυραμίδα δίνεται έμφαση στα φρούτα και λαχανικά. Η αύξηση της κατανάλωσης τους μπορεί πραγματικά να αυξήσει την πρόσληψη φυτικών ινών και να ενισχύσει την υγεία του πληθυσμού σε βάθος χρόνου. Σίγουρα δίνει το έναυσμα για μια σημαντική αλλαγή στις διατροφικές συνήθειες όσων βάσιζαν τα σνακ τους σε συσκευασμένες τροφές.
- Η μείωση της ζάχαρης και των επεξεργασμένων υδατανθράκων είναι όντως μία σημαντική σύσταση που αξίζει να λάβουμε υπόψη. Στις νέες οδηγίες δίνεται έμφαση στα πρόσθετα σάκχαρα αλλά και στις τεχνητές γλυκαντικές ουσίες, κάτι που πάλι μας οδηγεί στην κατανάλωση πραγματικής τροφής με αποφυγή των προϊόντων diet, ενεργειακών ποτών ή φρουτοποτών και άλλων επεξεργασμένων σνακ.
- Ορισμένες ομάδες του πληθυσμού μπορούν, πράγματι, να οφεληθούν από την αύξηση της πρωτεΐνης.
- Είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε την τάση της βιομηχανίας, τα τελευταία χρόνια να παράγει τροφές με ισχυρισμούς διατροφής και υγείας όπως «χωρίς ζάχαρη», «Light», «χαμηλά λιπαρά», «protein» κλπ. Οι τροφές αυτές παρουσιάζονται ως «λύση» σε ανθρώπους που αντιμετώπιζαν προβλήματα υγείας και ταυτόχρονα θέλουν να απολαύσουν «χωρίς ενοχές» τις επεξεργασμένες τροφές. Δεν παύουν όμως, να περιέχουν άλλα πρόσθετα, εξίσου επιβαρυντικά για την υγεία, όπως τεχνητά γλυκαντικά, περισσότερη ζάχαρη (πχ. στα πρωτεινούχα προϊόντα), συντηρητικά κλπ. Εδώ, λοιπόν, κατά τη γνώμη μας, βρίσκεται όλη η ουσία της νέας πυραμίδας. Δηλαδή, μας προτρέπει να αποφύγουμε οτιδήποτε επεξεργασμένο και να στραφούμε στα φυσικά τρόφιμα, αντί να βαφτίζουμε «υγιεινές» τις «τεχνητές» τροφές.
Τι να κρατήσεις για το σπίτι:
Συμβουλέψου τον διατροφολόγο σου για εξατομικευμένες συστάσεις σύμφωνα με τις δικές σου ανάγκες και πιθανά ζητήματα υγείας που αντιμετωπίζεις.
Η πυραμίδα της διατροφής είναι ένα πλαίσιο που ενισχύει την ισορροπημένη διατροφή και όχι ένα ατομικό πλάνο διατροφής με καθορισμένες ποσότητες.
Η διατροφή σου είναι κάτι περισσότερο από συνδυασμοί τροφών που κάνουν καλό. Χρειάζεται τη δική σου συμμετοχή στη γνώση των θρεπτικών στοιχείων, στην ενασχόληση με την προετοιμασία του φαγητού σου, στην επίγνωση του πότε, πώς και πόσο έχεις ανάγκη να φας. Με λίγα λόγια χρειάζεται να καλλιεργήσεις μία ισορροπημένη σχέση με το φαγητό μέσω της ενσυνειδητότητας, ώστε το φαγητό να θρέφει τόσο το σώμα όσο και την ψυχή σου.
Πηγές:
Kyriacou A, Evans JM, Economides N, Kyriacou A. Adherence to the Mediterranean diet by the Greek and Cypriot population: a systematic review. Eur J Public Health. 2015 Dec;25(6):1012-8. doi: 10.1093/eurpub/ckv124. Epub 2015 Jun 29. PMID: 26130797.
Michas G, Karvelas G, Trikas A. Cardiovascular disease in Greece; the latest evidence on risk factors. Hellenic J Cardiol. 2019 Sep-Oct;60(5):271-275. doi: 10.1016/j.hjc.2018.09.006. Epub 2018 Oct 12. PMID: 30321654.
Seth S. Martin, Aaron W. Aday, Zaid I. Almarzooq, Cheryl A.M. Anderson, et al., 2024 Heart Disease and Stroke Statistics: A Report of US and Global Data From the American Heart Association, Circulation, Jan 24, 2024, doi.org/10.1161/CIR.0000000000001209
https://www.efsa.europa.eu/en/press/news/120209?utm_source=chatgpt.com
